Skip to content
Hays Recruiting experts worldwide
  1. Ik ben
    Ik ben
  2. Heb je al een login voor hays.nl of hays-response.nl log dan in met je bestaande gegevens

Afslanken tegen wil en dank

Bedrijven hebben weinig mogelijkheden om vergrijzing voor te zijn. De gevolgen van de vergrijzing laten zich raden: ervaren krachten gaan de komende decennia in drommen de deur uit. Helaas kunnen organisaties die bezuinigen zich daarop nauwelijks voorbereiden.

Senior hr-manager Henk Renkema van ING Nederland checkt maandelijks de leeftijdsopbouw van ING. Met een gemiddelde leeftijd van 42 lijkt er weinig aan de hand, maar op de afdeling finance, waar de winst- en verliesrekening van ING wordt opgesteld, is de gemiddelde leeftijd vijftig. Over een jaartje of tien lopen deze cijferaars allemaal op de golfbaan rond.
De gemeente Amsterdam bestaat uit een aantal diensten en stadsdelen die grotendeels als zelfstandige organisaties werken. Het duurde daar even voordat de volle omvang van het vergrijzingsprobleem overal duidelijk was. Het hielp om alle cijfertjes eens op te tellen, zegt Maria Post, adviseur van de directie middelen en control van de Bestuursdienst Amsterdam. “3.300 Van de 15.000 mensen gaan met pensioen tussen nu en 2020. Daarbij komt nog de reguliere uitstroom van naar schatting twee procent per jaar. Dat betekent dat in 2020 de helft van ons huidige personeelsbestand weg is. Dat vond met toch wel heftig.”

De komende twintig jaar krimpt de Nederlandse beroepsbevolking met 675 duizend man. “Dat is de gehele beroepsbevolking van de provincie Utrecht”, zegt Robert van Veggel van werving- en selectiebureau Hays. De vergrijzing verschilt per sector: het onderwijs is sterk vergrijsd, maar relatief jonge sectoren zoals die it-dienstverlening niet. Omdat iedereen de grijze golf al van mijlen ver ziet aankomen, zou je verwachten dat werkgevers alvast de arbeidsmarkt aftasten; talenten en specialisten kunnen ze maar beter aannemen voordat iedereen er straks achteraan zit. Ook als er niet meteen een passende baan voorhanden is. Meer nee. ING maakte onlangs bekend tweeduizend banen te moeten schrappen en nog een zevenhonderd externe contracten niet te verlengen. De gemeente Amsterdam bezuinigt en hanteert een gedeeltelijke vacaturestop. “Ik zie niet gebeuren dat die wordt opgeheven wegens de vergrijzing. Waarschijnlijk zullen we nog creatiever met middelen moeten omgaan”, zegt Post.
De gemeente werft alleen nog maar starters en managers met een multiculturele achtergrond. En mensen voor cruciale functies, die vervuld moeten worden wil de gemeente wettelijk niet in de problemen komen. De gemeenten voeren bijvoorbeeld de wet maatschappelijke ondersteuning uit, die regelt dat hulpbehoevende mensen een traplift of een rolstoel krijgen. En de Amsterdamse bevolking vergrijst ook. Dus zijn er ambtenaren nodig die de stijgende vraag naar trapliften er rolstoelen afhandelen.
De gemeente Amsterdam heeft haar hoop gevestigd op het nieuwe werken, waarmee het makkelijker is voor mensen om meer uren werk te combineren met hun gezin. Meer deeltijders meer uren laten werken en meer vrouwen de arbeidsmarkt op, dat is ook beleid van de rijksoverheid. Maar de gemeente zal ook sommige taken niet meer uitvoeren of op andere wijze gaan uitvoeren. Wat precies en hoe precies, daar kan Post niet veel over zeggen. Daar moet de politiek over beslissen.

Nu het geld ontbreekt mensen aan te nemen, moeten organisaties misschien proberen hun vijftigers en zestigers zo lang mogelijk in dienst te houden, menen deskundigen. Dat vergt vermoedelijk onder meer een mentaliteitsomslag, zegt Kène Henkens, hoogleraar pensioensociologie aan de Universiteit Tilburg en verbonden aan het demografisch onderzoekinstituut NIDI. Ongeveer een derde van werkgevers ziet volgens onderzoek van het NIDI de vijftigplussers nog steeds als relatief dure, onproductieve krachten. Ze zijn niet goed op de hoogte van de laatste techniek en hebben volgens de CAO recht op extra vakantiedagen (‘ouwelullendagen’) of zelfs op een wekelijks betaalde vrije middag.
Henk Renkema van ING Nederland: “Een minderheid van de wat oudere werknemers heeft moeite met de targets. Zij houden het tempo niet bij. Ze hebben het allemaal ook al eens gezien. Hen proberen we vitaal en enthousiast te houden, eventueel door andere werkzaamheden met behoud van salaris”. Speciale workshops helpen deze mensen naar werk waarmee ook de laatste fase van hun carrière interessant blijft.
Wat ING doet is een goede manier om op vergrijsde afdelingen wat doorstroming te bereiken, zegt Henkens. Meestal hoort daar minder salaris bij en dat weerhoudt oudere werknemers vaak om akkoord te gaan met een andere functie.

Een probleem is ook dat de crisis al een paar jaar duurt, en nu met alle onzekerheid rond de euro een tweede fase in lijkt te gaan. De afgelopen twee crisisjaren hebben veel werkgevers met het oog op de vergrijzing hun best gedaan om bijvoorbeeld via de deeltijd-ww mensen in dienst te houden. Tussen de start van de regeling in april 2009 en eind december 2010 hebben 7.800 bedrijven voor 76.000 werknemers deeltijd-ww aangevraagd. Maar de regeling liep in juli 2011 af en het is nog onduidelijk of zij heringevoerd wordt. Op eigen kosten mensen in dienst houden voor wie nu eigenlijk geen werk is, is lastig voor bedrijven, zeker nu Nederland lijkt af te stevenen op een tweede recessie. Henkens: “De crisis maakt het lastiger voor organisaties om op de vergrijzing te anticiperen. De klap wordt groter.” “In het gunstigste geval krijgen we een periode van drie tot vier jaar met veel onzekerheid en heel magere economische groei. In het slechtste geval trekt de groei helemaal niet aan over drie, vijf jaar en zijn organisaties blij als de 65-plussers vertrekken”, zegt Jules Theeuwes van het Amsterdamse SEO Economisch Onderzoek.

Langer doorwerken, het vergroten van het aantal uren per week dat mensen werken en ook immigratie zijn de drie klassieke macro-oplossingen voor tekort aan personeel, aldus Theeuwes. Maar bedrijven zouden er toch het verstandigst aan doen te blijven werven. Organisaties die nu geen nieuwe mensen aannemen, komen als de economie aantrekt in de problemen. Het is de vraag of zij dan wel mensen zullen kunnen vinden. Theewes: “De vergrijzing zal tussen nu en twintig jaar wel leiden tot periodes met veel vacatures die lang openstaan en loonstijgingen. De bedrijven die het meest efficiënt werken, hebben het meeste geld om de beste mensen bij de concurrent weg te kopen. Organisaties die minder efficiënt zijn, kunnen die hogere lonen niet betalen. Zij zullen andere oplossingen moeten bedenken, zoals offshoring, onderdelen sluiten, of investeren in nieuwe machines of programma’s, zodat ze hetzelfde werk met minder ervaren mensen kunnen doen. “


Intermediair
magazine, 09-12-2011
door: Florentine van Lookeren Campagne

|